Wat is formatief toetsen?
Formatief toetsen gaat niet over het geven van een cijfer, maar over het verzamelen van informatie om het leerproces te verbeteren. Het is een doorlopend proces waarbij je als docent inzicht krijgt in wat leerlingen al weten en waar ze nog moeite mee hebben.
In tegenstelling tot summatief toetsen (waarbij je een eindoordeel geeft), gebruik je formatieve toetsen om je onderwijs aan te passen en leerlingen gerichte feedback te geven.
Waarom werkt formatief toetsen?
Onderzoek toont aan dat formatief toetsen een van de meest effectieve onderwijsstrategieën is. Het werkt omdat:
- Directe feedback - Leerlingen weten meteen wat goed gaat en wat beter kan
- Eigenaarschap - Leerlingen worden actief betrokken bij hun eigen leerproces
- Aanpassing - Je kunt je les aanpassen aan wat leerlingen nodig hebben
- Veiligheid - Fouten maken mag, want het telt niet mee voor het cijfer
Praktische vormen van formatief toetsen
1. Exit tickets
Laat leerlingen aan het einde van de les op een briefje schrijven wat ze geleerd hebben en welke vraag ze nog hebben. Dit kost maar 2 minuten en geeft je direct inzicht in het begrip van de klas.
2. Duim omhoog/omlaag
Een snelle manier om te checken of de klas het begrijpt. Stel een vraag en laat leerlingen met hun duim aangeven hoe zeker ze zijn van het antwoord.
3. Think-pair-share
Geef leerlingen eerst tijd om zelf na te denken, dan om met een buurman te overleggen, en bespreek het ten slotte klassikaal. Hierdoor kun je misconcepties opsporen.
4. Mini-toetsjes zonder cijfer
Korte quizzes van 5-10 vragen die je klassikaal nabespreekt. Gebruik de antwoorden om te bespreken wat al goed gaat en welke onderwerpen nog uitleg of oefening vragen.
"Het doel is niet om te meten wat leerlingen weten, maar om te ontdekken wat ze nog moeten leren."
Hoe begin je ermee?
Begin klein. Kies één formatieve werkvorm en gebruik die consequent voor een paar weken. Evalueer wat werkt en pas aan. Je hoeft niet meteen je hele lesaanpak om te gooien.
Tot slot
Formatief toetsen is geen extra werk, maar slimmer werken. Door regelmatig te checken wat leerlingen weten, voorkom je dat je tijd besteedt aan herhaling die niet nodig is of juist te snel doorgaat terwijl de basis nog niet op orde is.